De parel
Vaak worden de verschillende landgoederen en buitenplaatsen in de Stichtse Lustwarande ‘parels’ genoemd. Dat is helemaal niet zo vreemd. Er zijn zoveel mooie bij!

Verborgen parels
Toch zijn er ook veel parels in onze omgeving die minder aandacht krijgen, maar wel degelijk parels zijn. Annet van Werkhoven heeft in het tijdschrift ‘Arte e Cultura’ een stuk geschreven over een ‘verborgen parel’ in onze kerk.

Een bijzonder schilderij…
In de R-K kerk St. Petrus’ banden aan het Kerkplein op Rijsenburg te Driebergen-Rijsenburg hangt een heel bijzonder schilderij. Kerkgangers zien het iedere zondag prominent in de apsis (de halfcirkelvormige uitbouw) hangen. Het is het schilderij waarop de bevrijding van Petrus uit de gevangenis is te zien: een bekend fragment uit Handelingen der Apostelen (hoofdstuk 12, vers 1-12). Kerk en parochie dragen de naam Sint Petrus’ banden, de boeien waaruit Petrus werd bevrijd.

…in een bijzondere kerk
Toen de kerk in 1809-1810 werd gebouwd in opdracht van de katholieke Vlaming Petrus Judocus van Oosthuyse, was Lodewijk Napoleon net geen Koning meer van ‘Holland’. Gelukkig had Van Oosthuyse, voordat de afgezette koning weer verplicht huiswaarts reisde, toestemming gekregen voor de bouw van de kerk. De koning in kwestie, de katholieke Lodewijk Napoleon, zorgde er tijdens zijn bewind voor dat de godsdienstvrijheid werd gerespecteerd. Na eeuwenlang in schuilkerken te hebben gekerkt mochten katholieken weer eigen kerken bouwen. De kerk op het Kerkplein Rijsenburg is een van de eersten na de Reformatie. De Haagse bouwmeester Adrianus Tollus was de architect van deze bijzondere kerk in empire stijl.

Dat het katholieke volksdeel de naam van de kerk heel symbolisch opvatte: ‘eindelijk bevrijd uit de banden van de onderdrukking’ was natuurlijk te verwachten. Petrus Judocus van Oosthuyse hield het dichter bij huis en vond het zelf interessanter dat hij ook naamgever van de kerk was.

Maar hoe zit het dan met het schilderij? Het schilderij als naamgever van de kerk? De bedoeling van het schilderij is niet te missen: Petrus die bevrijd wordt uit de kerker, de ketenen (banden) zijn goed zichtbaar op het prachtig geschilderde doek.

Atelier van Rembrandt
Het schilderij is ouder dan de kerk, het komt namelijk uit de 17e eeuw en is vervaardigd in Amsterdam.  Het wordt zelfs toegeschreven aan een leerling uit het atelier van niemand minder dan de schilderende lichtkunstenaar Rembrandt van Rijn. Het schilderij is een schenking door de heer Van Oosthuyse. Pastoor Kortland schreef er het volgende over rond 1815: “Twee schilderijen verbeeldende Petrus Banden voor een altaarstuk en een Mariabeeld hangende in het kamertje, door de weledelen heer Stichter gegeven.” Het schilderij van Petrus Banden heeft tot 1922 boven het hoofdaltaar gehangen, maar verhuisde in 1922 naar een bovenverdieping van de pastorie. Pas na 1978 -gerestaureerd door J. A. Diepraam te Oudewater en met behulp van subsidie van het Rijk- kreeg het schilderij weer een ereplaats in de kerk.

 Aantrekkingskracht
Het is ook niet te missen. Zelfs als er géén spot op het schilderij gericht is, worden je ogen naar de lichtbron ‘toegezogen’. Een truc die Rembrandt als geen ander in de vingers had.
Bijzonder dat dit schilderij in onze -ook erg bijzondere- katholieke kerk hangt.  Veel parochianen, maar ook veel basisschoolleerlingen hebben het schilderij al ademloos bekeken in het besef dat er een schilderij uit het atelier van de grote meester zelf in ons dorp hangt. Zomaar, in onze plaatselijke katholieke kerk…. Een parel van onschatbare waarde?

Annet van Werkhoven

Bronnen en beeld:
Marlet jr. en G. Marlet: Banden voor het leven. 200 jaar Sint Petrus’ banden (Driebergen-Rijsenburg, Zeist 2010);
Met dank aan Ton Buijs en Hermine van der Ven.
Foto: www.kerkfotografie.nl